هزینه یابی تولید و تصمیمات مدیران

۱۳۹۸-۰۸-۲۲
daftar
18

هزینه یابی تولید و تاثیر آن در تصمیمات مدیران

 

نوآوری ، تکنولوژی ، پیشرفت علم و رقابت در دنیای صنعت ، طی چند دهه گذشته به میزان قابل توجهی رشد داشته است . تحولاتی که در این زمینه رخ داد باعث شد واحدهای صنعتی برای هماهنگی با بازار و موفقیت در کسب و کار ، خود را با این تغییرات همراه کنند . نکته ای که واضح بود ، اگر صنعتی خود را با علم روز هماهنگ نمی کرد از چرخ رقابت خارج می شد . برای جلوگیری از این امر مدیران و صاحبان صنایع عملیاتی را ترتیب دادند تا همگام با این تحولات پیش روند . کارایی این عملیات زمانی مشخص می شود که افراد مربوطه بتوانند اطلاعات دقیق و کاملی از نحوه تولید ، مواد اولیه با کیفیت ، هزینه تولید ، بهای تولید و … به دست آورند . این امر موجب می شود تا با برقراری ارتباط بین بهای تمام شده ، سود و کیفیت ، مجموعه بتواند همزمان با تغییرات ذکر شده به فعالیت خود ادامه دهد . البته فعالیتی که توام با سودآوری باشد.

تهیه اطلاعات و دسته بندی آنها نیازمند برنامه ریزی برای تمام واحدهای مجموعه می باشد . توجه به اهمیت اطلاعات مربوط به محاسبه سود باعث می شود از ابتدای چرخه تولید در واحدهای تولیدی شناسایی عوامل موثر در سود کنترل شود . این عوامل عبارتند از : هزینه ها ( هزینه خرید ، هزینه کار در جریان ساخت ، هزینه کالای ساخته شده ) ، در آمدها و فروش مجموعه .

در این مقاله سعی داریم به معرفی هزینه یابی تولید و روش های آن بپردازیم و اثر آن را در تصمیمات مدیران سازمان بررسی کنیم .

 

هزینه یابی تولید

هزینه یابی تولید

منظور از هزینه یابی تولید چیست ؟

هزینه یابی در واقع شناسایی انواع هزینه در یک مجموعه می باشد . این شناسایی هزینه ها و ردیابی آن به محاسبه بهای تمام شده محصولات منجر می شود . هزینه یابی تولید باعث کنترل بهتر هزینه مواد و سربار می گردد . در نتیجه حاشیه سود و سود عملیاتی نیز بالاتر می رود .

 

طبقه بندی هزینه یابی تولید

هزینه یابی امری است که از  چند جهت باید مورد توجه قرار گیرد . حسابداران در طی سالهای گذشته مدل های مختلفی برای هزینه یابی تولید ارائه کرده اند . هریک از این مدلها با توجه به نوع صنعت و تولید می توانند استفاده شوند ولی پرکاربردترین آنها ۴ روش : هزینه یابی سفارش کار ، هزینه یابی مرحله ای ، هزینه یابی جذبی و هزینه یابی مستقیم می باشد . در ادامه انواع طبقه بندی هزینه یابی تولید را معرفی کرده و به توضیح آنها می پردازیم .

 

الف : در روش اول هزینه یابی بر اساس نحوه تخصیص هزینه های سربار به بهای تمام شده است که از یک نرخ برآوردی برای تخصیص هزینه یابی استفاده می شود . این مدل با توجه به گرایش های آن به دو دسته تقسیم می شود :

  1. ۱- هزینه یابی تحققی (تاریخی ) که از کلیه هزینه های تحقق یافته ثبت شده ، برای محاسبه بهای تمام شده استفاده می شود .
  2. ۲- هزینه یابی نرمال که از نرخ جذب سربار و هزینه های تحقق یافته برای محاسبه بهای تمام شده استفاده می شود . این روش نسبت به هزینه یابی تحققی احتمال بروز خطای کمتری دارد .

 

ب : در طبقه بندی دوم بر اساس انتظارات مدیران از عملکرد کارکنان تولید ، دسته بندی انجام می شود :

  1. ۱- هزینه یابی واقعی که از هزینه های واقعی تحقق یافته و ثبت شده برای محاسبه بهای تمام شده استفاده می شود .
  2. ۲- هزینه یابی استاندارد : از هزینه هایی که باید حین تولید تحمیل شوند استفاده می شود ، نه هزینه های واقعی . در نتیجه می توان عملکرد کارکنان را با مقایسه هزینه استاندارد و هزینه های واقعی مورد سنجش قرار داد .

 

ج : نکته مورد نظر در طبقه بندی هزینه یابی تولید در این روش این است که محاسبه بهای تمام شده کدام یک از هزینه های تولید را شامل می شود :

  1. ۱- هزینه یابی جذبی (کامل) : در این روش که هزینه یابی توافقی نیز نامیده می شود ، تمامی هزینه های تولید (هم هزینه های ثابت و هم هزینه های متغییر ) در محاسبه بهای تمام شده استفاده می شوند . پس در روش هزینه یابی جذبی هزینه مواد مستقیم ، نیروی کار ، هزینه سربار ثابت و هزینه سربار متغییر تولید به کار برده می شوند . همچنین هزینه های عمومی ، اداری و فروش در صورت سود و زیان به عنوان هزینه های دوره شناسایی می شوند . از آنجاییکه در هزینه یابی جذبی ، تمام هزینه ها برای محاسبه بهای تمام شده استفاده می شود ، این روش مطابق اصول حسابداری است و برای گزارش های برون سازمانی از آن می توان بهره برد . هزینه سربار در این روش بر اساس آحاد تولید جذب محصول می شود . بنابراین کالای در جریان ساخت و ساخته شده فروش نرفته ، هزینه سربار خود را به دوره بعد انتقال می دهند . همچنین از آنجایی که هزینه های ثابت هم در این روش بر بهای تمام شده محصول تاثیر گذار است ، باعث می شود سود را به صورت موقت بیشتر از واقع نمایش دهد . لذا برای تصمیم گیری مدیران مناسب نیست و محبوبیتی در بین آنها ندارد .
  2. ۲- هزینه یابی متغییر یا مستقیم : در این نوع هزینه یابی تولید فقط هزینه های متغییر در محاسبه بهای تمام شده استفاده می شود و هزینه ثابت در پایان دوره و یکجا از درآمدهای دوره کسر می شود . این روش در کارخانجات و واحدهای تولیدی که هزینه ها با تغییر حجم تولید ، تغییر می کنند کاربرد دارد. بهای تمام شده محصولات این شرکت ها با استفاده از مواد مستقیم ، دستمزد مستقیم و سربار متغییر محاسبه می شود . لذا از حساب های کنترل سربار ساخت و حساب سربار جذب شده در ثبت های حسابداری استفاده می گردد . همچنین از حاشیه فروش برای محاسبات در این روش کمک گرفته می شود تا مشخص شود چه سطحی از درآمد ، هزینه های مجموعه را تحت پوشش قرار می دهد . نکته قابل توجه اینکه این روش برای گزارش های مالی روش پذیرفته شده ای نیست . زیرا اصل تطابق هزینه و درآمد به علت در نظر نگرفتن سربار ثابت نقض شده است . با این حال گزارش های مدیریتی کاربردی از روش هزینه یابی متغییر بدست می آید .

 

د : روش دیگری که بر اساس آن هزینه یابی تولید طبقه بندی می شود با توجه به حجم پردازش اطلاعات حسابداری است .

  1. ۱- هزینه یابی ردیابی متوالی : این روش در واقع همان حسابداری دائمی و استفاده از حساب کالای در جریان ساخت می باشد . به این ترتیب می توان کالا و هزینه های آن را در هر مرحله رهگیری کرد .
  2. ۲- هزینه یابی گسسته که مانند حسابداری ادواری است و کالای در جریان ساخت در حساب ها منظور نمی گردد .

 

و : آخرین مدل طبقه بندی هزینه یابی تولید با توجه به روش محاسبه بهای تمام شده کالا می باشد که مهمترین آن هزینه یابی سفارش کالا می باشد :

  1. ۱- هزینه یابی سفارش کار : شرکتهایی نظیر موسسات پیمانکاری به کارخانه کشتی سازی ، هواپیماسازی ، بیمارستان ها و … برای تولید محصول خود ابتدا سفارش را ثبت کرده و بعد به تولید کالا می پردازند . به عبارت دیگر تولید و هزینه های صورت گرفته در تولید با گرفتن سفارش و عقد قرارداد یا پیمان ایجاد می شود . این شرکت ها از هزینه یابی سفارش کار استفاده می کنند . برای هر پیمان هزینه به صورت جداگانه محاسبه می شود و در بهای تمام شده استفاده می گردد .
  2. ۲- هزینه یابی مرحله ای : در این روش هزینه هر مرحله از تولید به صورت جداگانه محاسبه می گردد و در انتهای تولید بهای تمام شده محصول نهایی بدست می آید . در شرکت هایی که محصول نهایی آنها به صورت انبوه و یک شکل تولید می شود ، مثل کارخانه تولید لوازم خانگی و … از این روش استفاده می کنند .
  3. ۳- هزینه یابی محصولات متعدد : در برخی از تولیدات از یک ماده خاص تا مرحله ای مشخص استفاده شده و در باقی مراحل روند کار تغییر می کند . اگر در مجموعه ای هزینه ایی از این قبیل وجود داشته باشد ( تا مرحله ای مشترک و از نقطه ای به بعد تفکیک شوند ) از روش هزینه یابی محصولات متعدد استفاده می کنند .
  4. ۴- هزینه یابی بر مبنای فعالیت : در این روش تمام فعالیت های سازمان به عنوان موضوع هزینه شناسایی می شوند و این هزینه ها جذب محصول می گردند . پس هزینه یابی بر اساس حجم تولید نیست .
  5. ۵- هزینه یابی هدف : این روش در واقع یک تکنیک مدیریتی به حساب می آید . زیرا در ابتدا قیمت فروش کالا از طریق بررسی بازار بدست می آید . سپس سود مورد انتظار از فروش این کالا محاسبه می شود و تفاوت این دو قیمت به عنوان بهای تمام شده در نظر گرفته می شود . این بهای تمام شده به تیم تولید اعلام می گردد تا هزینه ها و امکانات تولید را بر اساس آن پیاده سازی کنند . این امر موجب کنترل کمی و کیفی کالا می شود .

 

هزینه یابی تولید

هزینه یابی تولید

انتخاب روش مناسب هزینه یابی تولید

با توجه به مطالب بالا مدیران روشی را برای محاسبه بهای تمام شده و هزینه یابی تولید در نظر می گیرند که به کمک آن بتوانند نیازهای اطلاعاتی خود را رفع کنند ، در برنامه ریزی و کنترل هزینه از آن استفاده کنند و در نهایت سود عملیاتی سازمان را افزایش بدهند .

همچنین این نیاز مدیران به دستیابی به اطلاعات صحیح بهای تمام شده محصول ، باعث می شود تا طبقه بندی سیستم هزینه یابی و انتخاب بهترین روش برای مجموعه و سازمان مورد نظر امری پیچیده و نیازمند تخصص می باشد .

در طبقه بندی هایی که ذکر شد روش هزینه یابی مستقیم ساده ترین روش و هزینه یابی بر مبنای فعالیت پیچیده ترین روش از نظر محاسبات می باشد .

اما چه فاکتورهایی در اخذ تصمیم درباره انتخاب روش مناسب تاثیر گذارند ؟ متغییرهای اثرگذار در این زمینه به صورت زیر می باشند :

  1. ۱- هر چقدر هزینه یابی در شرکت پیچیده تر باشد اطلاعات بهای تمام شده نیز مهمتر هستند .
  2. ۲- با افزایش تنوع محصولات ، بدست آوردن هزینه و در نتیجه هزینه یابی پیچیده تر می شود .
  3. ۳- اگر حجم هزینه های ثابت از متغییر بیشتر باشد از سیستم ساده تری برای هزینه یابی تولید می توان استفاده کرد .
  4. ۴- هرچه رقابت کالا در بازار بیشتر باشد ، هزینه یابی تولید و محاسبه بهای تمام شده نیز دشوارتر می گردد .
  5. ۵- در شرکت های بزرگ باید از روش های پیچیده تری برای محاسبه بهای تمام شده و هزینه یابی تولید استفاده کرد .

با بررسی متغیرهای بالا ( اهمیت اطلاعات بهای تمام شده ، تنوع محصول ، ساختار هزینه ها ، رقابت ، اندازه شرکت ) مدیران مجموعه از جمله مدیران مالی می توانند روش مناسبی برای هزینه یابی تولید انتخاب کنند که هم از نظر سرعت و هم از نظر دقت بهترین نتیجه حاصل شود .

 

نرم افزارهای حسابداری چه کمکی به هزینه یابی تولید می کنند ؟

مسلماً با گسترش فناوری و جایگزینی نرم افزارها با سیستم سنتی ، حسابداری سازمان ها به صورت دقیق تری انجام می شود . نرم افزارهای حسابداری ، با امکان محاسبات خودکار اغلب محاسباتی را که به صورت دستی توسط تیم حسابداری انجام می شد به صورت خودکار انجام می دهند .

به عنوان مثال نرم افزار حسابداری تولیدی پاد با امکان ایجاد فرمول برای کالاهای تولیدی به محاسبه بهای تمام شده می پردازد . همچنین حسابداران می تواند با توجه به روش هزینه یابی تولید مورد نظر ، هزینه ها را در هر مرحله تولید یا به صورت کلی روی کالای تولید شده وارد کنند . نرم افزار محاسبات مربوط به سرشکن کردن هزینه ها و سایر موارد را به صورت اتوماتیک انجام می دهد و بهای تمام شده محصول محاسبه می شود . این بهای تمام شده همچنین در صورت سود و زیان منعکس می گردد .

در آموزش های نرم افزار حسابداری تولیدی پاد در کانال آپارات پاد خواهید دید که این امر چگونه صورت می پذیرد و گزارش های کاربردی هر مرحله از تولید و بهای تمام شده را مشاهده می کنید .

 

 مقاله pdf هزینه یابی تولید
اشتراک گذاری مقاله در شبکه های اجتماعی